معرفی واحد مهندسي پزشكي

واحد مهندسي پزشكي

مقدمه :
روزگاري درمان بيماران عمدتا“ منحصر به تجويز دارو ، رعايت رژيمهاي غذايي خاص و انجام عمليات فيزيكي توسط خود طبيب مي گرديد . اما پس از انقلاب صنعتي و پيشرفت روزافزون تكنولوژي بويژه از نيمه دوم قرن بيستم امروزه تجهيزات و وسايل پزشكي نقش محوري و عمده اي را در سه حوزه پيشگيري ، تشخيص و درمان بيماريها ايفا مي كنند بنحوي كه اصولا“ تصور مركز درماني فاقد آنها دور از ذهن مي نمايد . از طرفي اين تجهيزات بجهت وجه سرمايه اي چه از نقطه نظر ابتياع و چه بلحاظ خدمات پس از فروش ، پارامتر بسيار مهمي در اقتصاد بهداشت مراكز درماني محسوب مي گردند . لذا همانقدر كه وجود اين تجهيزات و وسايل در صحن عملكرد و موفقيت مراكز درماني موثر ومفيد است ، عملكرد نادرست و يا مختل شدن آن ، در روند مراكز درماني و فعاليت متخصصين اختلال و اشكال و بعضا“ صدمات جبران ناپذير ايجاد مي نمايد . بنابراين وجود واحدي كه در مراكز درماني بطور تخصصي وظيفه مديريت بر اين سامانه ها را داشته و از طرفي از آخرين دست آوردها و پيشرفتهاي تكنولوژيكي اين عرصه مطلع و آنها را بدرستي در اختيار متخصصين امر قرار دهد ، اگرچه در كشور ما تا حدودي جديد و نو ظهور به نظر مي رسد ،  ولي در كشورهاي صاحب علم و تكنولوژي روز ، سالهاست كه امري معمول و بديهي مي باشد . 

واحد مهندسي پزشكي بيمارستان
تعريف : ، مجموعه ايست كه در سيستم ماتريسي سازمان بيمارستان وظيفه مديريت كليه امور مرتبط با تجهيزات و وسايل پزشكي را در راستاي تامين ايمني لازم براي بيماران و پرسنل و نيز بهره وري بهينه اين تجهيزات جهت ارتقاء سه شاخصه كارآيي ، اثربخشي و رضايتمندي بيماران بعهده دارد .

هدف :
الف ) استفاده موثر از تجهيزات و وسايل پزشكي و بهره گيري بهينه از تمامي قابليت هاي آنها
ب ) افزايش عمر مفيد تجهيزات ، تضمين صحت و دقت عملكرد آنها و جلوگيري از خرابيهاي زودهنگام و نابهنگام
ج ) كاهش هزينه هاي نگهداري ، تعمير ، و زمان از كارافتادگي دستگاهها
د ) تامين ايمني لازم براي پرسنل و بيماران در ارتباط با تجهيزات و وسايل پزشكي
هـ ) هدايت بيمارستان به استفاده از تكنيكها ، تجهيزات ووسايل نوين متناسب با نيازهاي واقعي وتوانائيهاي مركز درماني 

وظايف :
1 ـ آموزش :
توانايي استفاده صحيح و بجا ، بهره گيري موثر از تمامي قابليت هاي تجهيزات و وسايل پزشكي ، اجتناب از سوء استفاده و خطرات آنها ، رعايت اصول نگهداري روزمره جهت افزايش عمر مفيد تجهيزات و تهيه گزارشهاي مربوطه ، منوط به آموزش كامل و صحيح كاربران و نيز پاسخگويي مداوم به شبهات و سئوالات آنان مي باشد . نيز اين آموزشها موجب كاهش افت عملكرد واحدهاي مركز درماني هنگام تعويض پرسنل با نظرات جديد مي گردد .
2 ـ تامين ايمني بيماران و پرسنل :
دستگاهها و لوازم پزشكي جهت تشخيص و درمان در ارتباط مستقيم با بيماران و پرسنل بوده و مي بايست اقدامات تاميني جهت حفاظت افراد از عوارض مربوطه و همچنين هنگام بروز خرابيها نظير تشعشعات ، جريانهاي نشتي ، ضربات ، آتش سوزي و ... برابر روشهاي استاندارد و توصيه شده بعمل آيد .
3 ـ مديريت چرخه نصب و تعمير :
نظارت بر تحويل و نصب و راه اندازي صحيح تجهيزات و لوازم ، قراردادهاي خدمات پس از فروش ، اولويت بندي و پيگيري تعميرات ، فاكتورهاي هزينه تعميرات ، مراحل و كيفيت و چگونگي تعمير كه عمدتا“ از سوي شركتها صورت مي پذيرد به منظور كاهش زمان از كارافتادگي دستگاه ، كاهش هزينه تعميرات و عدم نياز به تعميرات مكرر مي بايست صورت پذيرد .
لازم به ذكر است با توجه به تنوع و پيچيدگي دستگاهها و لوازم پزشكي كه در حوزه هاي مختلف بكار گرفته مي شود واز آنجا كه امر تعمير علاوه بر تخصص نيازمند آموزش و داشتن ابزار لازم و قطعات يدكي مربوطه مي باشد و نيز بعضا“ بهانه جويي شركتها جهت رفع مسئوليت تعميرات و يا بزرگنمايي مشكلات ودر نتيجه افزايش هزينه هاي تعميراتي ، اقدام مستقيم از سوي كاركنان واحد مهندسي پزشكي جهت تعمير جز در موارد خاص و جزيي و دستگاههاي ساده توصيه نمي گردد .
4 ـ نظارت بر انبار طبي و انبار اسقاط :
همان اندازه كه تجهيزات و لوازم پزشكي در تشخيص و درمان اهميت و حساسيت دارد، رعايت شرايط نگهداري و انبار تجهيزات ولوازم پزشكي و قطعات آنها نيز از اهميت و حساسيت برخوردار است . از طرفي اهميت برنامه ريزي جهت تامين بموقع قطعات و لوازم پزشكي موردمصرف در بيمارستان نيازي به توضيح ندارد . بعلاوه نظارت بر نحوه اعلام اسقاطي تجهيزات پزشكي ، بكارگيري قطعات سالم موجود در دستگاه اسقاطي جهت راه اندازي ساير دستگاهها و نيز در صورت امكان تعمير و راه اندازي دستگاههايي كه به غلط اسقاط اعلام گرديده اند ، در كاهش هزينه هاي مركز درماني مي تواند تاثير بسزايي داشته باشد .
5 ـ مديريت نگهداري و عملكرد دستگاه :
نگهداري پيشگيرانه ( Preventive  Maintenance ) يا به اختصار PM به مجموعه عمليات و بازرسي هايي گفته مي شود كه براي جلوگيري از خرابي ناگهاني و افزايش عمر مفيد دستگاه به صورت دوره اي صورت مي پذيرد . در اين راستا برنامه ريزي و تهيه روالهاي لازم و فرمهاي مربوط به هر دستگاه با توجه به توصيه ها و نكات اعلام شده از سوي توليد كننده براي بازديدهاي دوره اي PM انجام مي گيرد . از طرفي بررسي صحت عملكرد و دقت پارامترهاي خروجي تجهيزات در تشخيص و عمليات درماني كادر پزشكي نقش تعيين كننده اي دارد . براي اطمينان از عملكرد صحيح تجهيزات و كاليبره نمودن آنها ، مي بايست آزمونهايي به شكل دوره اي و با استفاده از ابزارهاي ويژه كاليبراسيون بر روي دستگاه انجام پذيرفته و خطاهاي موجود تصحيح گردد .
6 ـ كارشناسي مشاور خريد تجهيزات و وسايل پزشكي :
نياز به دقت و امعان نظر در خصوص پارامترهاي ذيل جهت خريد تجهيزات و وسايل پزشكي براي مركز درماني ، واحد مهندسي پزشكي را بعنوان يك عضو موثر در كميته خريد مطرح مي نمايد :
ـ شناسايي پارامترها و عملكردهاي مورد نياز مركز درماني بر اساس ميزان و نوع مراجعين و انتظارات كادر پزشكي وبر اين اساس شناسايي دستگاههايي كه واجد اين پارامترها و عملكردها مي باشند .
ـ مسايل لازم براي سرويس و نگهداري ، وضعيت سرويس داخل كشور و تامين قطعات يدكي
ـ كسب اطلاعات فني لازم در خصوص عملكرد دستگاه در ساير مراكز درماني داخلي و خارجي
ـ آناليز صحت و سقم ادعاهاي مطروحه از سوي فروشنده دستگاه
ـ تعيين اطلاعات لازم و تعهدات فني كه از سوي فروشنده مي بايست با توجه به نوع دستگاه در اختيار قرار گيرد .
ـ كنترل دستگاههاي خريداري شده بر اساس پروفرم هاي مربوطه و اطمينان از وجود تائيديه هاي حاصل از انجام تست هاي پذيرش ( Acceptance  Test )
7 ـ كارشناسي اقتصادي تجهيزات پزشكي :
بيمارستان از يك طرف به عنوان مركزي كه هزينه ها و درآمدهايي داشته و مي بايست برنامه ريزي جهت ايجاد تعادل و كسب سود بيشتر در آن صورت پذيرد و از طرفي بلحاظ ارتباطي كه با جان و سلامتي انسانها داشته و يكي از مهمترين و بدوي ترين نيازهاي بشري را تامين مي نمايد ، از منظر اقتصادي بعنوان يك بنگاه اقتصادي خاص كه طراحي فرآيندها و تصميم گيريها در آن تابع شرايط و محدوديتهايي است مد نظر بوده ودر اين راستا واحد مهندسي پزشكي وظيفه دارد با همكاري واحدهاي امور مالي ، انبار ، حسابداري صنعتي ، شاخصه هاي تخصصي را در حوزه تجهيزات و وسايل پزشكي كارشناسي و جهت تصميم گيري به مبادي ذيربط ارائه نمايد .
8 ـ نظارت بر اجراي استانداردهاي فضاهاي درماني در خصوص تجهيزات پزشكي :
تشخيص و اجراي بهينه استانداردهاي فضاهاي درماني با توجه به فرآيندهاي درماني در بيمارستان نظير محل قرارگرفتن تجهيزات و وسايل ، نحوه ارتباط بخشها و حوزه هاي مختلف به يكديگر و نحوه دسترسي به تجهيزاتي كه استفاده از آنها ميان چند بخش مشترك است و ... از اموري است كه مي تواند يك مركز درماني را در انجام بهينه وظايف خود بويژه در زمانهاي حياتي ( Golden  Time ) ياري رساند .
همچنين در بعضي قسمتهاي در نظر نگرفتن شرايط فيزيكي و امكانات لازم هم مي تواند باعث آسيب رساندن به دستگاه شود و هم اينكه ممكن است عوارض جبران ناپذيري براي پرسنل و بيماران بخش مربوطه و يا بخشهاي مجاور داشته باشد .
9 ـ مستند سازي و نگهداري اطلاعات :
مستند سازي و نگهداري اطلاعات مربوط به انجام بندهاي قبل جهت حفظ سوابق و طبقه بندي آنها براي دسترسي سريع و بموقع به اين اطلاعات نظير شناسنامه هاي تجهيزات و وسايل پزشكي ، سوابق تعميراتي ، عملكردي ، PM و كاليبراسيون هر كدام ، سوابق آموزشي پرسنل ، كاتالوگها ، دستورالعمها ، فيلمها ، اسلايدها و كتب مرجع مربوط به تجهيزات ، اقدامات تاميني و ساير موارد مربوط به فعاليتهاي واحد بلحاظ مراجعات بعدي جهت تصميم گيريهاي آتي و تهيه گزارشهاي مدون خواسته شده ، اهميت زيادي داشته و مي بايست به بهترين وجه صورت پذيرد . توصيه مي گردد در اين خصوص استاندارد خاصي از سوي وزارت متبوع تهيه و جهت يكسان سازي به سراسر كشور ابلاغ گردد . 
10 ـ ارتباط با اداره تجهيزات پزشكي دانشگاه علوم پزشكي متبوع 

مشخصات فيزيكي واحد مهندسي پزشكي
سطح2 يك اتاق اداري ، يك كارگاه عمومي، يك انبار
سطح 3 يك اتاق اداري دو كارگاه ( كارگاه الكترونيك و الكتروتكنيك ، كارگاه مكانيك كه ميبايست داراي محلي تحت عنوان چاله سرويس باشد.)، يك انبار
سطوح 4و5و6 نظير سطح 3 بعلاوه يك كارگاه مستقل در داخل بخش اتاق عمل با ابزار مستقل.
مشخصات نيروي انساني :
سطح 2 يك نفر پرسنل اداري
سطح 3 يك نفر مسئول ( ترجيحا مهندس پزشك) يك نفر پرسنل اداري يك تكنسين( به ازاي هر مركز سطح دو تحت پوشش) يك نفر كارشناس مهندسي پزشكي جهت آموزش و PM و كاليبراسيون
سطح 4 يك نفر مسئول ( مهندس پزشك ) يك نفر پرسنل اداري دونفر تكنسين يك نفر كارشناس مهندسي پزشكي جهت آموزش و PM و كاليبراسيون
سطح 5و6 يك نفر مسئول ( مهندس پزشك) دونفر پرسنل اداري يك نفر تكنسين( به ازاي هر 150 تخت )  يك نفر كارشناس مهندسي پزشكي جهت آموزش و PM ( به ازاي هر 300 تخت)

ساختار واحد مهندسي پزشكي :
با توجه به تعاريف و شرح وظايف ذكر شده ، واحد مهندسي پزشكي بعنوان يك ركن مهم در رابطه با امور تجهيزات پزشكي در بيمارستان ، فضا و پرسنل خاص خود را مي بايست دارا باشد. بلحاظ ساختاري ، واحد مهندسي پزشكي از قسمتهاي اداري ، كارگاهها و آزمايشگاه كاليبراسيون ( از سطح 4 به بالا ) تشكيل مي گردد . لازم به ذكر است آزمايشگاه كاليبراسيون با توجه به نقش مهم كاليبره بودن تجهيزات پزشكي و آزمايشگاهي در بدست دادن داده ها و خروجيهاي صحيح تصميم گيري درست در هنگام تشخيص و عملكرد مناسب طي درمان ، در سطوح 4 به بالا و با هدف سرويس دهي به مراكز درماني تحت پوشش سطوح پايينتر ، در نظر گرفته شده است و مي بايست بعنوان زير مجموعه واحد مهندسي پزشكي بيمارستان مربوطه و تحت نظارت اداره تجهيزات پزشكي استان ، طي يك برنامه زمان بندي مدون نسبت به اين كار اقدام نمايد . از آنجا كه وسعت حوزه تحت نظارت آزمايشگاه كاليبراسيون بسته به پهنه جغرافيايي هر استان و تعدد مراكز درماني سطح 3 به پايين ، متفاوت خواهد بود ، تعداد آزمايشگاههاي كاليبراسيون بازاء هر 3 بلوك در طرح سطح بندي (سطح 3) يك آزمايشگاه در نظر گرفته مي شود .
در مورد كارگاهها و فضاي واحد مهندسي پزشكي ، نظر به اينكه اين كارگاهها يكي از آلوده ترين واحدها براي پرسنل مي باشد ، مي بايست در فضايي مستقر گردد كه در معرض نور كافي و موثر بوده ، تهويه كامل ميكروبي و هود مخصوص جهت بخار قلع و جيوه ، سرويس بهداشتي و حمام خاص خود در جوار واحد و ... در آن تعبيه گردد . بعلاوه داشتن سيستم ارت مناسب و خط تلفن مستقيم و تعدادي خط تلفن داخلي بسته به تعداد بخشهاي مركز درماني مربوطه از ضروريات اين واحد است . رختكن و اتاق استراحت نيز از ديگر اجزاء ساختماني اين واحد است .
در پايان ذكر اين نكته نيز لازم است كه نيروهاي فني براي بيمارستانهاي سطح 3 به بالا در نظر گرفته شده است كه برابر سيستم ارجاع مراكز سطح 2 و 1 ذيربط را نيز پوشش خواهند داد . لكن جهت تسهيل در انجام فعاليتهاي مربوطه ، فضاي فيزيكي و ابزارهاي پايه بهمراه يك نفر پرسنل اداري در مراكز سطح 2 پيش بيني گرديده است تا اقدامات اوليه جهت تجهيزات موجود در مراكز درماني سطح 2 در محل صورت پذيرفته و حتي الامكان از انتقال به مركز درماني سطح بالاتر خودداري گردد.
منبع: medicalequipment.ir